Książnica Śląska
type: channel
description: „Książnica Śląska” to czasopismo naukowe Biblioteki Śląskiej w Katowicach. Ukazuje się nieregularnie od 1983 roku, a od 2021 roku regularnie jako półrocznik. Jest kontynuacją „Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Śląskiej” wydawanego w latach 1956-1976. Wszystkie roczniki „Książnicy Śląskiej” i „Biuletynu…” są dostępne online. „Książnica Śląska” jest czasopismem naukowym o szerokim profilu humanistycznym. Publikujemy rozprawy i materiały poświęcone przede wszystkim zagadnieniom z kręgu bibliologii i bibliotekoznawstwa, ale także literaturoznawstwa, teatrologii oraz historii Śląska Górnego i Cieszyńskiego. Sporo miejsca w periodyku zajmuje także tematyka kresowa ze względu na unikatowe kolekcje, które trafiły do katowickiej książnicy po II wojnie światowej. Część publikowanych materiałów to opracowania źródłowe przygotowane w oparciu o zbiory Biblioteki Śląskiej. W półroczniku ukazują się artykuły, recenzje, sprawozdania z konferencji naukowych, wystaw i realizowanych projektów. W 2020 roku powołano Radę Naukową oraz nowy zespół redakcyjny „Książnicy Śląskiej”, zmienił się również format i szata graficzna czasopisma. Wersją referencyjną czasopisma jest postać elektroniczna, wersja papierowa ograniczona została do minimum.
publisher: Biblioteka Śląska
language: en
publication name: Książnica Śląska
items: Tytuły utworów Melchiora Wańkowicza – struktura i funkcje
items: W symbiozie z naturą – Na tropach Smętka
items: Z Melchiorem Wańkowiczem w podróż „tędy i owędy”
items: Literatura i partyzantka. O Hubalczykach Melchiora Wańkowicza i Ścieżce pajęczych gniazd Italo Calvino
items: Recepcja wydawnicza twórczości Melchiora Wańkowicza po roku 1989
items: Wańkowicz na Śląsku
items: Melchiora Wańkowicza listy rodzinne
items: Ślad pisarstwa Melchiora Wańkowicza na listach „purgacyjnych” (komunikat)
items: Fotoreporter wojenny Tadeusz Szumański oraz jego Album z fotografiami z kampanii włoskiej 2 Korpusu Polskiego
items: Katowice oczami artysty fotografika Józefa Ligęzy
items: Człowiek, rośliny, książki. Dzieła botaniczne w starych drukach Biblioteki Śląskiej
items: Melchior Wańkowicz w Katowicach i w Bibliotece Śląskiej
items: Miejsca Melchiora Wańkowicza. O Szczenięcych latach
items: „Sarmatka”. Odnaleziona karta zapomnianego czasopisma z doby powstania listopadowego.
items: Śląski Związek Chórów i Orkiestr ma 115 lat (PDF 1,88 MB)
items: Zbiory muzyczne Biblioteki Śląskiej (PDF 5,99 MB)
items: Wpływ muzyki relaksacyjnej na zdrowie pacjenta w oparciu o elementy muzyki klasycznej podczas operacji kardiochirurgicznych (PDF 2,18 MB)
items: Kreacyjna moc czarnej płyty. Fonografia a dzieje południowoafrykańskiej muzyki kwela (PDF 1,47 MB)
items: Problematyka deskrypcji dokumentów etnofonograficznych jako istotny obszar badań w projekcie Etnofon (PDF 5,66 MB)
items: Funkcje etnomuzykologicznych baz cyfrowych w opiniach praktyków (PDF 1,84 MB)
items: Tak! Doprawdy nowy to horyzont…. Z okazji 50. rocznicy wydania pierwszej płyty SBB (PDF 1,42 MB)
items: Śląsk na winylu (PDF 3,17 MB)
items: Początki fonografii w Katowicach (PDF 1,42 MB)
items: Czy można zobaczyć dźwięk? Jak zużywa się muzyka zapisana na płycie gramofonowej?
items: Na lekcjach u Zbigniewa Drzewieckiego. Szczególne dokumenty dźwiękowe w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina
items: Biblioteka muzyczna w wyścigu z rzeczywistością. Wybrane problemy związane z opracowywaniem nowych formatów nagrań archiwalnych
items: Pianista, kompozytor i mówca utrwalony w nagraniach – o dyskografii Ignacego Jana Paderewskiego (1860–1941) (PDF 1,42 MB)
items: Transkrypcje utworów Fryderyka Chopina (nagrania) (PDF 1,48 MB)
items: Exlibrisy polskie w zbiorach Biblioteki Śląskiej. Wystawa: 20 października – 15 listopada 1975 r.
items: Konferencja Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć (Biblioteka Śląska w Katowicach, 11.12.2024) (PDF 5,17 MB)

Tytuły utworów Melchiora Wańkowicza – struktura i funkcje
type: item
description: Tekst poświęcony został analizie tytułów utworów Melchiora Wańkowicza. Zwrócono uwagę na budowę tytułów, które przybierać mogą formę wypowiedzeń zdaniowych bądź niezdaniowych (oznajmień, zawiadomień). Dokonano także podziału tytułów ze względu na dominujące funkcje, jakie pełnią w relacji do tekstu: wyróżniono tytuły informacyjne (wskazujące bohaterów jednostkowych lub zbiorowych, miejsce, sytuacje) i metaforyczne (przyciągające uwagę czytelnika i zachęcające do zabawy intelektualnej). Konwencje, w jakich tytuły zostały sformułowane, świadczą o inwencji pisarza, jego twórczym podejściu do języka i wykorzystywaniu środków stylistycznych w sposób zarówno funkcjonalny, jak i efektowny.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: tytuł
  topic: keywords
subject: struktura syntaktyczna
  topic: keywords
subject: środki stylistyczne
  topic: keywords
subject: gry językowe
  topic: keywords
subject: dzieło literackie
  topic: keywords
creator: Helena Synowiec
creator: Danuta Krzyżyk
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 21
ending page: 34

W symbiozie z naturą – Na tropach Smętka
type: item
description: Poprzez analizę obrazów przyrody w powieści reportażowej Melchiora Wańkowicza Na tropach Smętka autorka podejmuje próbę wskazania typu ich kreacji językowej. Pokazuje, że nić łącząca relacje o poszukiwaniu ducha polskości w Prusach Wschodnich, czyli o wędrówkach rzekami i jeziorami Warmii i Mazur, pozwala nadać obrazom natury szczególną formę językową. Melchior Wańkowicz, wrażliwy obserwator, tworzył obrazy przyrody o charakterze symbiotycznym i w ten sposób nadawał im funkcję budowania nadziei u odbiorcy.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: symbiotyzm
  topic: keywords
subject: antropocentryzm
  topic: keywords
subject: nadzieja
  topic: keywords
creator: Bernadeta Niesporek-Szamburska
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 35
ending page: 44

Z Melchiorem Wańkowiczem w podróż „tędy i owędy”
type: item
description: Przedmiotem artykułu są reportaże Melchiora Wańkowicza. Pełne dygresji, osobistych refleksji i anegdot, stanowiły złożoną opowieść o świecie, który przemijał, a także o ludziach i miejscach, których pisarz napotkał na drodze swego życia. Styl, humor oraz zdolność Wańkowicza do opisywania rzeczywistości w sposób zaskakujący i głęboko refleksyjny powodują, że uważany on jest za jednego z najwybitniejszych polskich twórców XX wieku.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: literatura faktu
  topic: keywords
subject: dziennikarstwo
  topic: keywords
subject: reportaż
  topic: keywords
subject: podróż
  topic: keywords
subject: granica
  topic: keywords
creator: Zdzisława Mokranowska
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 45
ending page: 59

Literatura i partyzantka. O Hubalczykach Melchiora Wańkowicza i Ścieżce pajęczych gniazd Italo Calvino
type: item
description: Autorka zestawia dwa utwory wydane w 1947 roku: Hubalczyków Melchiora Wańkowicza i Ścieżkę pajęczych gniazd Italo Calvino. Omawia je w kontekstach literackich i historycznych, uwzględniając ponadto biografie autorów i okoliczności powstania dzieł. Oba teksty stanowiły odpowiedź na aktualne zapotrzebowanie czytelnicze i interpretowane były jako bezpośrednie świadectwa doświadczeń wojennych. Chociaż wywodzą się z tej samej tradycji epickiej, to reprezentują jednak inne gatunki literackie; rożni je także sposób narracji, przedstawienia bohaterów, a także ostateczna wymowa moralna.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: Italo Calvino
  topic: keywords
subject: II wojna światowa
  topic: keywords
subject: ruch oporu
  topic: keywords
subject: walka partyzancka
  topic: keywords
creator: Olga Płaszczewska
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 61
ending page: 80

Recepcja wydawnicza twórczości Melchiora Wańkowicza po roku 1989
type: item
description: Celem artykułu jest omówienie z perspektywy bibliologicznej obecności twórczości Melchiora Wańkowicza na rynku wydawniczym po roku 1989, w którym zapoczątkowano gruntowne przemiany wszystkich aspektów funkcjonowania państwa polskiego. Uwzględniając wpływ wprowadzonych reguł wolnorynkowych na politykę oficyn wydawniczych, skoncentrowano uwagę przede wszystkim na losach najważniejszego tekstu w dorobku pisarza, czyli reportażu o walkach polskich żołnierzy w 1944 roku o Monte Cassino. Scharakteryzowano poszczególne edycje dzieła, w tym ich oprawę graficzną. Osobą część artykułu poświęcono seriom i cyklom, w ramach których publikowano teksty Melchiora Wańkowicza. Nakreślono również perspektywy badawcze, obejmujące analizę zagadnień poszerzających stan badań nad recepcją wydawniczą twórczości „ojca reportażu polskiego”.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: rynek książki w Polsce po 1989 roku
  topic: keywords
subject: recepcja wydawnicza
  topic: keywords
subject: reportaż polski
  topic: keywords
subject: bitwa o Monte Cassino
  topic: keywords
creator: Katarzyna Tałuć
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 81
ending page: 106

Wańkowicz na Śląsku
type: item
description: Artykuł został poświęcony związkom Melchiora Wańkowicza ze Śląskiem, zwłaszcza w okresie przedwojennym, kiedy autor Na tropach Smętka często przyjeżdżał do Katowic i innych śląskich miast oraz składał przyjacielskie wizyty Zofii Kossak w Górkach Wielkich, Gustawowi Morcinkowi w Skoczowie i odwiedzał w Katowicach dyrektora kopalni „Gische” Władysława Michejdę. Omówiono reportaże z tych podróży oraz książkę Dzieje rodziny Korzeniewskich, poświęconą przyjaciołom odwiedzanym przez pisarza podczas pobytu w Katowicach, których tragiczny los dopełnił się podczas II wojny światowej.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: Śląsk
  topic: keywords
subject: krajobraz
  topic: keywords
subject: ludzie
  topic: keywords
subject: reportaż
  topic: keywords
creator: Krystyna Heska-Kwaśniewicz
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 107
ending page: 120

Melchiora Wańkowicza listy rodzinne
type: item
description: Artykuł dotyczy prywatnej korespondencji Melchiora Wańkowicza do żony Zofii z lat 1914–1968. Analiza listów pozwala na ukontekstowienie biogramów Kinga i Królika dzięki wykorzystaniu informacji zawartych w małżeńskim dialogu epistolograficznym, w tym na uszczegółowienie tożsamości przyjaciół, krewnych i sąsiadów oraz ponderabiliów dotyczących miejsc i zdarzeń. Przede wszystkim listy rzucają nowe światło na życie pisarza, na niektóre fakty dotyczące twórczości autora Ziela na kraterze. W przywołanej korespondencji na uwagę zasługuje zwłaszcza niezwykle autentyczna uczuciowo-emocjonalna relacja, która łączyła małżonków.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: korespondencja
  topic: keywords
subject: Melchior i Zofia Wańkowiczowie
  topic: keywords
subject: King i Królik
  topic: keywords
subject: listy prywatne
  topic: keywords
creator: Lucyna Sadzikowska
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 121
ending page: 132

Ślad pisarstwa Melchiora Wańkowicza na listach „purgacyjnych” (komunikat)
type: item
description: Autorka artykuł przedstawia instytucję cenzury i opisuje akcję „oczyszczania księgozbiorów”, czyli wycofywania z bibliotek książek, które znalazły się na tzw. listach „purgacyjnych”. Omówiona została recepcja twórczości Melchiora Wańkowicza w Polsce Ludowej i wskazano powody niechęci władz do osoby pisarza i jego tekstów. Reportażysta został przedstawiony jako pisarz niepokorny, skazany przez ówczesne władze na „pisarski niebyt”.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: literatura polska po 1945 roku
  topic: keywords
subject: cenzura
  topic: keywords
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: PRL
  topic: keywords
subject: władza
  topic: keywords
creator: Marta Nadolna
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 133
ending page: 139

Fotoreporter wojenny Tadeusz Szumański oraz jego Album z fotografiami z kampanii włoskiej 2 Korpusu Polskiego
type: item
description: Autorka przedstawiła fotoreportera wojennego Tadeusza Szumańskiego (żołnierza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie) oraz jego Album z fotografiami z kampanii włoskiej 2 Korpusu Polskiego zachowany w zbiorach Biblioteki Śląskiej. Opisała zdjęcia ciężkich bitew stoczonych przez polskich żołnierzy pod Monte Cassino, Piedimonte, Ankoną i Bolonią oraz wklejone do albumu pamiątki (naszywki i odznaki). Zwróciła uwagę na specjalne cechy graficzne kolejnych wydań Monte Cassino Melchiora Wańkowicza, a także na umieszczone w nich dedykacje oraz ekslibris przyjaciółki fotografa Xeni Popowicz. Pokrótce opisała też rękopiśmienną korespondencję pomiędzy Tadeuszem Szumańskim, Melchiorem Wańkowiczem i grafikiem-malarzem Stanisławem Gliwą, przechowywaną w zbiorach Biblioteki Śląskiej.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: Tadeusz Szumański
  topic: keywords
subject: fotoreporter wojenny
  topic: keywords
subject: fotografia archiwalna
  topic: keywords
subject: album fotograficzny
  topic: keywords
subject: bitwa o Monte Cassino
  topic: keywords
subject: kampania włoska
  topic: keywords
subject: II wojna światowa
  topic: keywords
subject: Stanisław Gliwa
  topic: keywords
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: Xenia Popowicz
  topic: keywords
subject: 2 Brygada Pancerna 2 Korpusu Polskiego
  topic: keywords
subject: 4 Pułk Pancerny „Skorpion”
  topic: keywords
subject: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
  topic: keywords
creator: Elżbieta Tyrna-Danielczyk
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 167
ending page: 190

Katowice oczami artysty fotografika Józefa Ligęzy
type: item
description: Piąty album Józefa Ligęzy poświęcony Katowicom (Katowice. Metamorfozy) to dobry pretekst, by spojrzeć na miasto oczami znakomitego artysty fotografika. Piękna edycja, wydana w 2024 roku, to niezwykłe podsumowanie wieloletniej fascynacji miastem i jego mieszkańcami. Album zawiera artystyczne fotografie dokumentujące ogromne przemiany zachodzące w krajobrazie miasta, architekturze i społeczeństwie w XX i XXI wieku. Autor zestawia obok siebie dawne obrazy z wizerunkami współczesnymi. Fotografie Józefa Ligęzy to materialne pamiątki, ujawniające zapomniane oblicze miasta oraz przedstawiające jego nowy charakter i funkcje. Album wzbogacają panoramiczne ujęcia przestrzeni miejskiej wykonane z lotu ptaka (przy użyciu drona). Publikacja Katowice. Metamorfozy Józefa Ligęzy to świadectwo wieloletnich starań autora o zachowanie dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska.
subject: Ze zbiorów Biblioteki Śląskiej
  topic: section
subject: Józef Ligęza
  topic: keywords
subject: artysta fotografik
  topic: keywords
subject: fotografia dokumentalna
  topic: keywords
subject: album
  topic: keywords
subject: książka artystyczna
  topic: keywords
subject: Katowice
  topic: keywords
subject: Górny Śląsk
  topic: keywords
subject: miasto
  topic: keywords
subject: urbanistyka
  topic: keywords
subject: architektura
  topic: keywords
subject: przemysł
  topic: keywords
subject: rewitalizacja
  topic: keywords
subject: transformacja
  topic: keywords
subject: dziedzictwo kulturowe
  topic: keywords
creator: Joanna Rzepka
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 225
ending page: 266

Człowiek, rośliny, książki. Dzieła botaniczne w starych drukach Biblioteki Śląskiej
type: item
description: Autorka artykułu przedstawiła dzieła i prace naukowe o tematyce botanicznej, które znajdują się w zasobie starodrukowym Biblioteki Śląskiej i towarzyszyły wystawie „Fitoglosje”. Sporo miejsca poświęcono zarówno zielnikom wydanym w Krakowie, jak i tym znanym w całej Europie autorstwa Mattiolego, Bocka i Lonitzera. Przywołane zostały opracowania znanych badaczy (m.in. Morisona, Linneusza), dzieła poświęcone florze rożnych regionów i krajów oraz słowniki notujące nazwy rożnych gatunków roślin. Omawiając poszczególne egzemplarze, badaczka scharakteryzowała znajdujące się w nich ilustracje (nierzadko ręcznie kolorowane), a także odręczne wpisy i pieczątki, które informują o pochodzeniu i losach konkretnych dzieł.
subject: Ze zbiorów Biblioteki Śląskiej
  topic: section
subject: Biblioteka Śląska
  topic: keywords
subject: stary druk
  topic: keywords
subject: botanika
  topic: keywords
subject: rośliny
  topic: keywords
subject: flora
  topic: keywords
subject: zielnik
  topic: keywords
creator: Weronika Pawłowicz
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 193
ending page: 223

Melchior Wańkowicz w Katowicach i w Bibliotece Śląskiej
type: item
description: Autorka zebrała rozproszone materiały wiążące Melchiora Wańkowicza z Katowicami i Biblioteką Śląską. Opisała spotkania pisarza ze śląskimi czytelnikami, a także przyjacielskie kontakty z mieszkającymi w Katowicach Tadeuszem Szumańskim i Xenią Popowicz. Ślady tych spotkań i kontaktów zachowały się w zbiorach Biblioteki Śląskiej: w rękopiśmiennych dedykacjach, korespondencji oraz fotografiach i drukach ulotnych (ofiarowanych Bibliotece Śląskiej przez Xenię Popowicz), a także w regionalnych dziennikach i czasopismach. Tekst uzupełniono aneksem z opisami bibliofilskich egzemplarzy, w których zachowały się odręczne dedykacje Melchiora Wańkowicza oraz jego sekretarki Aleksandry Ziółkowskiej dla Xeni Popowicz.
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: Xenia Popowicz
  topic: keywords
subject: Tadeusz Szumański
  topic: keywords
subject: Katowice
  topic: keywords
subject: Biblioteka Śląska
  topic: keywords
subject: bibliofile
  topic: keywords
subject: kolekcje biblioteczne
  topic: keywords
subject: dedykacje
  topic: keywords
creator: Barbara Maresz
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 141
ending page: 166

Miejsca Melchiora Wańkowicza. O Szczenięcych latach
type: item
description: Tekst poświęcony jest autobiograficznej opowieści Melchiora Wańkowicza Szczenięce lata opublikowanej w 1934 roku. Mocą pamięci powoływane są tu do istnienia miejsca, w jakich pisarz spędził dzieciństwo i wczesną młodość. Tematyka utworu i sposób prowadzenia narracji sytuowane są w obrębie takich zagadnień, jak: przestrzeń, miejsce, autobiografizm. Omówiono przynależność opowieści Wańkowicza do literatury kresowej. W polu uwagi znalazł się sposób budowania wspomnień, prowadzenia narracji, związany z tradycją gawędową
subject: Referaty z konferencji naukowej "Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć"
  topic: section
subject: Melchior Wańkowicz
  topic: keywords
subject: Kresy Wschodnie
  topic: keywords
subject: literatura kresowa
  topic: keywords
subject: gawęda
  topic: keywords
subject: przestrzeń
  topic: keywords
creator: Elżbieta Hurnik
rights: Copyright (c) 2025 Książnica Śląska
date: 2025-11-30
publication date: 2025-11-30
starting page: 9
ending page: 19

„Sarmatka”. Odnaleziona karta zapomnianego czasopisma z doby powstania listopadowego.
type: item
description: -
subject: Z warsztatu naukowego pracowników i czytelników Biblioteki Śląskiej
  topic: section
creator: Józef Mayer
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 27
ending page: 41

Śląski Związek Chórów i Orkiestr ma 115 lat (PDF 1,88 MB)
type: item
description: The article was created on the 115th anniversary of the Silesian Association of Choirs and Orchestras (Śląskie Stowarzyszenie Chórów i Orkiestr), founded in 1910 as the Association of Silesian Singing Clubs (Związek Śląskich Kół Śpiewaczych). The association is one of the oldest organizations of the amateur music movement. The author presents its history, recalls the names of people distinguished for the development of musical culture in Silesia and presents the initiatives undertaken by the Association from its establishment to the present.
subject: Zbiory muzyczne Biblioteki Śląskiej oraz Śląski Związek Chórów i Orkiestr
  topic: section
subject: Association of Silesian Singing Clubs, Silesian Association of Choirs and Orchestras, Silesia, amateur music movement, choir, orchestra, concert
  topic: keywords
creator: Iwona Melson
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 237
ending page: 260

Zbiory muzyczne Biblioteki Śląskiej (PDF 5,99 MB)
type: item
description: The text describes various music collections of the Silesian Library. Some of them (sound documents) were presented at the exhibition accompanying the 10th Jubilee Conference of Music Libraries “We keep playing!”. Other items could be seen by conference participants during the lecture with presentation of manuscripts, copies from the Lviv Theatre Library, old prints and valuable sheet music publications. The author of the article describes selected copies from the rich musical collection of the Silesian Library and also mentions the most important studies devoted to this collection.
subject: Zbiory muzyczne Biblioteki Śląskiej oraz Śląski Związek Chórów i Orkiestr
  topic: section
subject: Silesian Library, music collections, music documentation, sound documents, manuscripts, old prints, Lviv Theatre Library
  topic: keywords
creator: Barbara Maresz
creator: Weronika Pawłowicz
creator: Małgorzata Witowska
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 197
ending page: 236

Wpływ muzyki relaksacyjnej na zdrowie pacjenta w oparciu o elementy muzyki klasycznej podczas operacji kardiochirurgicznych (PDF 2,18 MB)
type: item
description: Music plays a specific role in the life of every person, from a young infant to an adult. Although it is interpreted as a very individual and subjective feeling, numerous studies have shown that objective parameters such as heart rate, secretion of happiness hormones: serotonin and endorphins, lower blood pressure and other physiological parameters are more pronounced when listening to a specific type of music. That is why it has been used in many medical disciplines, including non-invasive cardiac surgery, cardiology, orthopaedics, gynaecology, visceral surgery and neurodegenerative diseases such as Parkinson’s or Alzheimer’s, and in the area of intensive care. The oxidative stress felt by all of us, expressed in pain, fear and anxiety, can be effectively relieved by relaxing music. It also protects against DNA destabilisation in living organisms by molecular oxygen in tissues, which can cause damage to various parts of cells, such as platelets, mitochondrial membranes, which can be one of the factors in the development of neurodegenerative diseases and disorders in thrombosis. These diseases arise due to intermediate oxygen molecules, such as lipid peroxidation processes (fat oxidation). These molecules can oxidise DNA bases in mitochondrial DNA (mtDNA) to reactive compounds, such as methylated or oxidised base pairs, to exocyclic ethanol and propane adducts, which can be a risk factor for the development of various pathologies, including cancers. Both platelet, mitochondrial membrane and solid tissue dysfunction processes can cause disorders in thrombosis through a different DNA repair mechanism, which affects premature neoplastic changes in critical suppressor genes such as the p53 gene. These changes can lead to various types of cancer through the stage of DNA base modification. Understanding the genotoxic properties of endogenous DNA damage as ethenodene adducts such as 1,N6-ethenoadenine (etA), 3,N4-ethenocytosine (etC), N2,3-ethenoguanine (etG) and 1,N2-ethe…
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: oxidative stress, relaxation music, hormones, mitochondrial damage, ischemic heart events
  topic: keywords
creator: Paweł Kowalczyk
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 179
ending page: 194

Kreacyjna moc czarnej płyty. Fonografia a dzieje południowoafrykańskiej muzyki kwela (PDF 1,47 MB)
type: item
description: The article characterises the connections of the phonographic industry with the emergence and development of South African kwela music. It discusses how American phonography influenced the music played by young people on the streets of South Africa during the 1940s. The text also highlights 20th-century phonographic documentation of this music, including releases from the local Gallotone record label. Additionaly, it describes the subsequent stages of the development of kwela music from its creation to the present day.
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: kwela, flageolet, jazz, phonography, vinyl record
  topic: keywords
creator: Ewelina Grygier
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 163
ending page: 178

Problematyka deskrypcji dokumentów etnofonograficznych jako istotny obszar badań w projekcie Etnofon (PDF 5,66 MB)
type: item
description: The text discusses the description of recordings, a crucial research issue addressed in the long-term project: Polish traditional music – phonographic heritage. Current status, preservation, sharing (Etnofon / Ethnophone). The author emphasises the important role of the descriptions of a recording, the functioning of digital reproduction of the recording as an object in electronic databases or digital repositories depends on the metadata used. The article presents the history of the development of the description method, starting with the model proposed in the 1930s by Prof. Łucjan Kamieński, founder of the Regional Phonographic Archive.
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: sound recordings, description, ethnophonography, recordings archiving, databases, digital repository
  topic: keywords
creator: Jacek Jackowski
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 141
ending page: 162

Funkcje etnomuzykologicznych baz cyfrowych w opiniach praktyków (PDF 1,84 MB)
type: item
description: Digitising archives and making them widely available online has become a common practice among many associations and institutions. Institutions are increasingly willing to acquire written and audio documents from local communities. They implement projects aimed at digitising such “artefacts” giving them a “new” virtual life. Digitisation is a process that involves many people. The collaboration of various specialists with different competencies affects the quality of archival searches – metadata content, the accuracy of descriptions, and a range of conveniences (or their absence) for users. This article contains statements from specialists and practitioners aimed at answering the question: What is lacking in current digital databases? Do online archives meet the needs of users?
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: digitisation, digital databases, ethnomusicology, archival recordings, folk music
  topic: keywords
creator: Agata Krajewska- Mikosz
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 129
ending page: 140

Tak! Doprawdy nowy to horyzont…. Z okazji 50. rocznicy wydania pierwszej płyty SBB (PDF 1,42 MB)
type: item
description: This article provides a brief overview of the history of the SBB band, highlighting its significance in Polish musical culture. It recalls events held in 2021 and 2024 to celebrate the band’s 50th anniversary and the group’s 50th anniversary of their debut album. The festivities included scientific conferences and concerts, as well as the publication of a special anniversary edition. This year, the exhibition “New Horizon – SBB Journey to Freedom” will be presented at the National Museum in Kraków.
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: Józef Skrzek, Polish rock music, music band, concert, anniversary
  topic: keywords
creator: Jacek Kurek
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 123
ending page: 128

Śląsk na winylu (PDF 3,17 MB)
type: item
description: The article presents discographic material of performers related to Silesia: composers, soloists, ensembles, choirs and orchestras. The author describes the difficult situation of phonography in post-war times and the fate of private labels during communist rule. The article includes review of gramophone records released from 1945 to the 1990s., representing various musical genres (including classical music, jazz, blues, rock, rock and roll).
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject:
  topic: keywords
  value: Silesia, phonography, gramophone record, vinyl record, classical music, pop music, jazz, blues, composer, orchestra, The Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice, The Stanisław Hadyna Song and Dance Ensemble „Śląsk
creator: Małgorzata Witowska
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 85
ending page: 122

Początki fonografii w Katowicach (PDF 1,42 MB)
type: item
description: The author outlines the history of phonography in Silesia beginning in 1907, when the Allegro-Record company was founded in Katowice. The article highlights some of the earliest recordings of Polish repertoire produced in Silesia and mentions recording sessions organized by international corporations. It examines the operation of the phonographic industry during the interwar period and after World War II (noting that no recordings were made in Poland during the war). The analysis concludes in 1957, when shellac records were replaced by vinyl LP records.
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: Silesia, Katowice, phonography, gramophone record, record company
  topic: keywords
creator: Michał Pieńkowski
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 69
ending page: 84

Czy można zobaczyć dźwięk? Jak zużywa się muzyka zapisana na płycie gramofonowej?
type: item
description: The article discusses issues related to studying the wear of records and phonograph needles using a scanning electron microscope. It provides essential information about the materials used in producing needles and gramophone records, as well as basic technological challenges associated with them. The paper includes images illustrating the tribological wear (due to friction) of gramophone records and dust particles deposited on their surfaces. Additionally, a review of Vangelis’ album Antarctica is included as a contribution to the scientific discussion.
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: record, vinyl, scanning electron microscope, gramophone, sound
  topic: keywords
creator: Bogusław Ziębowicz
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-24
publication date: 2025-11-24
starting page: 59
ending page: 68

Na lekcjach u Zbigniewa Drzewieckiego. Szczególne dokumenty dźwiękowe w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina
type: item
description: Zbigniew Drzewiecki was a famous Polish pianist and piano teacher who nurtured a significant group of students. Among them were many winners of international competitions. Although he didn’t establish any uniform school of pianistic interpretation, many of his pupils treated him as an authority and the creator of their artistic maturity. From 1960 to 1963, his wife Barbara recorded twenty audio tapes containing fifty-five hours of lessons delivered by the professor to his students. These phonograms are of poor quality and require restoration due to distortions. Another issue is the necessity of obtaining rights from the recorded pianists or their heirs. Despite these facts, the recordings are a rich source of knowledge about Drzewiecki’s methods, his aesthetic viewpoint, his attitude toward students, and detailed notes on musical works.
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: Zbigniew Drzewiecki, piano playing, pianists, amateur recordings, sound documents
  topic: keywords
creator: Tomasz Jagłowski
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-23
publication date: 2025-11-23
starting page: 47
ending page: 58

Biblioteka muzyczna w wyścigu z rzeczywistością. Wybrane problemy związane z opracowywaniem nowych formatów nagrań archiwalnych
type: item
description: This topic is closely related to the profile of our library, which, specialising in Polish contemporary music, began collecting its phonographic collections around 1950 and continues to expand them to this day. Our experience, accumulated over several decades, now allows us to look at technological changes in both the production and cataloguing of “live” recordings with a certain distance. Hence (I hope) we can also accurately highlight the key issues and correctly assess the relevant challenges. The article consists of a brief presentation of the history and current state of our collections, an analysis of selected issues related to the development of our stock, cataloguing and some challenges concerning archiving. Then, I briefly reflect on the principles and methods of making them available to researchers and the public and finally, I make a cautious conclusion. Cautious, because this article is not a set of ready-made answers, explanations and advice. On the contrary, our experience proves that a librarian in contact with the ever-changing reality must have an open mind and constantly seek new and adequate solutions. And perhaps most importantly – to keep learning to pose questions accurately.
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: Research Library of the Polish Composers’ Union, concert ‘live’ recordings, contemporary music, cataloguing, sound file
  topic: keywords
creator: Izabela Zymer
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-23
publication date: 2025-11-23
starting page: 35
ending page: 46

Pianista, kompozytor i mówca utrwalony w nagraniach – o dyskografii Ignacego Jana Paderewskiego (1860–1941) (PDF 1,42 MB)
type: item
description: The Discography of Ignacy Jan Paderewski was created in 2023 as part of the “Białe plamy – muzyka i taniec” (“White Spots – Music and Dance”) program announced by the National Institute of Music and Dance. Ignacy Jan Paderewski had numerous contributions to Polish culture, the country, and Polish society. As a pianist, he gained worldwi-de fame. His compositions were performed during his lifetime by the most eminent musicians, orchestras, and conductors. Recorded speeches confirm his oratory skills and great patriotism. The discography allows one to trace, among other things, the history of his sound recordings, the reception of his music from the creation of works to contemporary times, and his extraordinary speaking abilities. It provides source material for studying his biography and work. The Discography has two editorial forms: text prepared for printing in PDF format and a tabulated form in Microsoft Excel. The table is available at the Association of Polish Musicians website. The materials for the discography were collected from autopsies and based on previous printed and electronic publications. It is divided into four sections: Paderewski’s Recordings, Recordings of Paderewski’s Works, Recordings of Paderewski’s Speeches, and the Varia section. Indexes have been prepared to search for the following elements in the descriptions of the Discography: personal names (composers, authors of arrangements, lyricists, performers, recording directors), names of musical ensembles, and recording companies. The authors of the Discography aim to publish it in printed form and to continually expand the electronic version.
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: Ignacy Jan Paderewski, discography, Polish composers, Polish music, sound recordings, Polish pianists
  topic: keywords
creator: Maria Wróblewska
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-23
publication date: 2025-11-23
starting page: 23
ending page: 34

Transkrypcje utworów Fryderyka Chopina (nagrania) (PDF 1,48 MB)
type: item
description: The earliest known transcription of a Chopin piece is Mazur from Concerto, Fantasia and Rondo Motifs, Arranged for Fortepiano by A. Orłowski (1830). Many later transcriptions were known for several decades in print before they were recorded. The oldest recording, made by Julius Block on 22 Nov. 1891 in Moscow on a phonograph cylinder, is of Nocturne in E-Flat Major, op. 9 no. 2 (perf. Louisa Margaret Nicholson – voice, Piotr Szurowski – piano). The 1995 release Chopin Viardot by SELENE includes 12 mazurkas transcribed by Pauline Viardot. Printed editions are much more numerous. Of the 10774 primary publications till 2020, 4197 are recordings and 988 are reissues of the latter (plus varia). At present, recordings are more frequent than prints, and Chopin arrangements have entered the popular music scene. Regarding Chopin transcriptions, Nocturne in E-Flat Major, op. 9 no. 2 is most frequently recorded. Scoring varies greatly, but piano solo and various instrumental ensembles prevail. Many musicians include transcriptions in their repertoires; some create their own arrangements. Improvisation is a crucial aspect of this subject, especially in jazz. A Chopin-based jazz recording appeared as early as 1938, followed by more in the 1940s and 50s. In Poland, jazz Chopin recordings were pioneered by Novi Singers quartet in the 1970s. Pianist Leszek Możdżer records Chopin-based projects. Folk bands likewise took up Chopin. Of the many record labels to have released Chopin transcriptions, Columbia Records, Gramophone Co., and DUX are the most prolific. Of the varia, Schumann’s no. 12 Chopin from his Carnaval, op. 9 is most often recorded. One reason why prints are far more numerous than recordings is the time gap. Many printed arrangements have never been recorded, while many recordings are premiere releases. The rich discography of Chopin transcriptions confirms Chopin’s topicality and vitality, as well as the continued need for contact with his music. These recordings have …
subject: Referaty z X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy Dalej!”
  topic: section
subject: Fryderyk Chopin, transcription, sound recordings, arrangement, improvisation, jazz
  topic: keywords
creator: Katarzyna Janczewska-Sołomko
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-11-23
publication date: 2025-11-23
starting page: 9
ending page: 22

Exlibrisy polskie w zbiorach Biblioteki Śląskiej. Wystawa: 20 października – 15 listopada 1975 r.
type: item
description: Abstrakt
subject: Z prac Biblioteki Śląskiej
  topic: section
creator: Barbara Gerlich
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-10-29
publication date: 2025-10-29
starting page: 6
ending page: 11

Konferencja Melchior Wańkowicz. Czas, przestrzeń, pamięć (Biblioteka Śląska w Katowicach, 11.12.2024) (PDF 5,17 MB)
type: item
description: Abstrakt
subject: Sprawozdania
  topic: section
creator: Weronika Pawłowicz
rights: Copyright (c) 2025
date: 2025-10-27
publication date: 2025-10-27
starting page: 309
ending page: 318