Archiwum

Tom 40 (2025)

Kolejny tom „Książnicy Śląskiej” w całości poświęcony został zbiorom muzycznym.

W pierwszej części znajdują się artykuły będące pokłosiem X Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Gramy dalej!”, organizowanej przez Bibliotekę Śląską i Sekcję Fonotek Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. Uczestnicy obradowali w Bibliotece Śląskiej w Katowicach oraz w Galerii Sztuki Muzycznej i Obrazu w Chorzowie w dniach 23 do 24 września 2024 roku. Po raz pierwszy spotkanie zorganizowano na Górnym Śląsku. Prezentowano referaty poświęcone kolekcjom fonograficznym, problemom ich katalogowania, opisywania oraz przechowywania. Omawiano projekty i bazy etnomuzykologiczne, dzieje śląskiej fonografii, także zagadnienia techniczne, a nawet medyczne związane z dokumentami dźwiękowymi.

Część druga prezentuje najciekawsze i najcenniejsze muzykalia przechowywane w Bibliotece Śląskiej: najstarsze płyty gramofonowe, unikatowe rękopisy muzyczne, muzykalia w starych drukach oraz w Bibliotece Teatru Lwowskiego. Przywołano największe kolekcje kompozytorskie (Bogumiła Pasternaka i Jerzego Miliana) oraz organizacyjne (zasób Polskiego Związku Chórów i Orkiestr), które znalazły się w Bibliotece Śląskiej. Tom zamyka jubileuszowy artykuł przedstawiający Śląski Związek Chórów i Orkiestr.
Tom 39 (2024)

Kolejny (39) tom „Książnicy Śląskiej” jest zbiorem artykułów, które bazują na unikatowych źródłach starodrukowych, rękopiśmiennych, ikonograficznych oraz ciekawych zespołach archiwalnych. Dzięki tym materiałom powstało osiem tekstów o różnorodnej tematyce: od staropolskiej literatury do współczesnej, artystycznej fotografii.

Dwa pierwsze artykuły wykorzystują siedemnastowieczne źródła drukowane i rękopiśmienne. Zinterpretowano staropolskie paszkwile oraz opisano unikatowy słownik łacińsko-polski. Album oryginalnych karykatur Kazimierza Grusa, zachowany w zbiorach graficznych Biblioteki Śląskiej, stał się pretekstem do obszernej prezentacji śląskich karykatur tego wybitnego rysownika. Pasje podróżnicze i fotograficzne Józefa Mayera (wieloletniego pracownika i wicedyrektora Biblioteki Śląskiej) przedstawiono dzięki niedawno zakupionej cennej kolekcji jego zdjęć. Następne dwa teksty powstały na podstawie interesujących zbiorów archiwalnych (Muzeum Auschwitz-Birkenau i Biblioteki Śląskiej). Tragiczne losy więźniów obozu koncentracyjnego zestawiono z ofertą teatralną dla garnizonu SS KL Auschwitz. Opisano akcję zabezpieczania zbiorów prowadzoną przez Śląską Bibliotekę Publiczną w latach 1945–1947. Ostatnie dwa artykuły poświęcono spuściznom artystycznym ze zbiorów Biblioteki Śląskiej. Przedstawiono dorobek Jerzego Ronarda Bujańskiego (dramaturga, teatrologa i radiowca) oraz twórczość wybitnego artysty fotografika Stanisława Michalskiego, który swoje prace ofiarował niedawno Bibliotece Śląskiej. Tom zamyka część sprawozdawcza, zawierająca relacje z dwóch konferencji naukowych zorganizowanych w Bibliotece Śląskiej w 2024 r. oraz ogólnopolskiego spotkania instruktorów działów metodycznych.
Tom 38 (2024)

Artykuły poświęcone rękopisom ze zbiorów Biblioteki Śląskiej oraz materiały z XLIII Ogólnopolskiego Spotkania Zespołu ds. Bibliografii Regionalnej – składają się na kolejny (38) tom „Książnicy Śląskiej”.
Pierwszą część otwiera tekst omawiający anonimowy siedemnastowieczny dialog pt. Polak w Śląsko, znajdujący się w tece odpisów utworów staropolskich zebranych przez Bolesława Erzepkiego. Kolejne dwa artykuły prezentują postaci, których życie i działalność można poznać dzięki spuściznom przechowywanym w Bibliotece Śląskiej. Przedstawiono pamiątki po Józefie Krecie (harcmistrzu i współtwórcy Uniwersytetów Ludowych), zachowane w rękopiśmiennych kolekcjach harcerskich. Następny tekst poświęcono Kazimierzowi Olszewskiemu, pisarzowi i historykowi teatrów amatorskich Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, którego obszerne archiwum prywatne trafiło do Biblioteki Śląskiej w 2015 r.
W drugiej części tomu zebrano referaty, komunikaty i sprawozdania z ogólnopolskiej konferencji regionalnych bibliografów. Po raz pierwszy spotkanie zorganizowano w Bibliotece Śląskiej, a obradowano pod hasłem: „Bibliografia regionalna – między przeszłością a przyszłością”. Prezentowano dzieje bibliografii regionalnych, zwłaszcza śląskich (polskich i niemieckich) oraz współczesne prace bibliografów z różnych regionów. Sporo miejsca poświęcono nowym technologiom i rozwiązaniom stosowanym w pracach bibliotecznych i bibliograficznych.
Tom 37 (2023)

Ostatni (czwarty) jubileuszowy tom „Książnicy Śląskiej” w części artykułowej poświęcamy kobietom, budynkom i zbiorom Biblioteki Śląskiej. Przypomniano pierwszą bibliotekarkę, „tajemniczą Sezami” – Irenę Klonowską-Strzodową, która przypłaciła życiem powojenne wyjazdy w poszukiwaniu zbiorów bibliotecznych w 1945 roku. Opisano korespondencję Adeli Korczyńskiej, zasłużonej śląskiej nauczycielki i harcerki. Jej obszerna spuścizna przechowywana jest w kolekcji rękopiśmiennej Biblioteki Śląskiej. W ciekawych tekstach architektonicznych zostały zaprezentowane dwa budynki, a także dwie różne historie powstawania siedzib Biblioteki Śląskiej. Dzięki nieznanej dokumentacji archiwalnej odtworzono konkursowe zmagania projektantów i scharakteryzowano architekturę zrealizowanych obiektów: Domu Oświatowego oraz gmachu przy placu Rady Europy 1. Część artykułową zamykają teksty poświęcone dwóm interesującym publikacjom: unikatowej Tece wojennej Franciszka Chrząstowskiego z 1917 roku (najnowszy graficzny zakup Biblioteki Śląskiej) i słownikowi łacińskiemu, wydanemu w Katowicach w 1927 roku. Materiały i sprawozdania otwiera wyjątek z niepublikowanej powieści Kazimierza Gołby – Klątwa ludom. Z zachowanego w zbiorach Biblioteki Śląskiej unikatowego maszynopisu i rękopisu wybrano fragment opisujący katowicki pogrzeb Wojciecha Korfantego w sierpniu 1939 roku. W części sprawozdawczej znalazły się relacje z II Konferencji i Wystawy Stowarzyszenia Introligatorów Polskich, z 15. Forum Młodych Bibliotekarzy oraz ze szkolenia mikrobiologicznego.
Tom 36 (2023)

Kolejny (trzeci) jubileuszowy tom „Książnicy Śląskiej” prezentuje artykuły będące pokłosiem konferencji naukowej Stulecie polskich instytucji kultury na Górnym Śląsku. Ludzie, czasopisma, biblioteki…. Seminarium, zorganizowane w Bibliotece Śląskiej 5 grudnia 2022 roku, było jedną z imprez inaugurujących obchody stulecia katowickiej książnicy.

W tomie znalazły się teksty opisujące życie społeczno-kulturalne Województwa Śląskiego w dwudziestoleciu międzywojennym. Przedstawiono niemieckie spojrzenie na literaturę polską w latach 1922–1939, a także rozwój polskich czasopism („Zaranie Śląskie”, „Chowanna”, „Gość Niedzielny”) oraz instytucji nauki i kultury (Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego, Biblioteka Sejmu Śląskiego, Instytut Pedagogiczny). Przypomniano też kilka ważnych postaci z ówczesnego życia społeczno-kulturalnego (Mieczysława Mitera-Dobrowolska, Alfred Jesionowski, Ernest Farnik).
Tom 35 (2022)

Kolejny (już drugi) tom „Książnicy Śląskiej” poświęcony został dwóm stuletnim jubileuszom: Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego i Biblioteki Śląskiej. Tym razem w części teatralnej znalazł się tylko jeden, ale bardzo obszerny artykuł o nurcie lokalnym w teatrze śląskim, pod intrygującym tytułem: Czy Melpomena mówi po śląsku? Część biblioteczną otwiera tekst o Pracowni Śląskiej oraz niezwykłych ludziach, którzy ją tworzyli (Alojzym Targu i Jadwidze Kuciance). Następne artykuły opisują unikatowe zbiory Biblioteki Śląskiej. Dziewiętnastowieczny Album autografów przenosi nas w świat lwowskich artystów i uczonych. Archiwalne fotografie Stefana Pierzchalskiego pokazują górnośląski przemysł początku XX wieku. Z kolei spuścizna katowickiego artysty fotografika Józefa Ligęzy, niedawno ofiarowana Bibliotece Śląskiej, jest niezwykłym dokumentem przemian śląskiego krajobrazu drugiej połowy XX i początku XXI stulecia.

W ostatniej części tomu (Materiałach i sprawozdaniach) znalazły się dwa teksty opisujące zbiory z tzw. „starego zasobu”: kolekcję Biblioteki Polskiej w Rumunii i zespół maszynopisów powielonych ze zbiorów niemieckiego Institut für Oberschlesische Landesforschung (Instytutu Badań nad Górnym Śląskiem), a także dwa sprawozdania: z 14. Forum Młodych Bibliotekarzy „Biblioteka w Sercu” oraz z projektu konserwatorskiego realizowanego przez Bibliotekę Śląską, Muzeum Zagłębia w Będzinie i Uniwersytet Śląski.
Tom 34 (2022)

Kolejny tom „Książnicy Śląskiej” poświęcamy dwóm jubileuszom: stuleciu Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego i stuleciu Biblioteki Śląskiej. Choć obie instytucje inaugurowały działalność pod innymi nazwami (Teatr Polski i Biblioteka Sejmu Śląskiego), to właśnie 100 lat temu zaczęła tworzyć się ich historia.

W części teatralnej znalazły się artykuły opisujące kilka inscenizacji: Wesele na Górnym Śląsku (1930), trzy premiery sztuk Kazimierza Gołby (1935–1945), znakomitą realizację Wyzwolenia Stanisława Wyspiańskiego (1936) oraz polską prapremierę Balu manekinów Brunona Jasieńskiego (1957). Teksty przypominają ważnych dla katowickiej sceny twórców (autorów i reżyserów): Stanisława Ligonia, Kazimierza Gołbę, Leopolda Kielanowskiego i Jerzego Jarockiego.

Część biblioteczną otwiera biografia najstarszego bibliotekarza Feliksa Dłubka, odtworzona na podstawie niedawno odnalezionych dokumentów. Kolejne teksty przenoszą nas do Domu Oświatowego, w którym Biblioteka działała od 1934 roku. Opisano wszystkich „lokatorów” budynku oraz bogactwo imprez, które się tam odbywały, zarówno w dwudziestoleciu międzywojennym, jak i w latach 1945–1957, kiedy większość pomieszczeń zajmował Wojewódzki Dom Kultury. Dwa artykuły poświęcono ważnym momentom w dziejach Biblioteki: lata 1933–1934 – urządzanie nowej siedziby w Domu Oświatowym oraz rok 1945 – powojenna odbudowa i przywracanie podstawowych funkcji Biblioteki oraz zabezpieczanie zbiorów. Wszystkie teksty opierają się na nieznanych dotąd dokumentach archiwalnych oraz na szczegółowej kwerendzie prasowej.
Tom 33 (2021)

Na zakończenie obchodów 100. rocznicy powstań śląskich i plebiscytu oddajemy do rąk czytelników kolejny tom „Książnicy Śląskiej”. Poświęcamy go nie tylko tym przełomowym dla historii Górnego Śląska wydarzeniom, ale też niemniej dramatycznym losom potomków powstańców śląskich.

Artykuł o kobietach powstańczych w twórczości Gustawa Morcinka uzupełnia tom 32, prezentujący referaty z konferencji Powstania śląskie i plebiscyt w literaturze. Następny tekst opisuje udział śpiewaków śląskich w akcji plebiscytowej i powstaniach, w oparciu o ich własne relacje zaczerpnięte z unikatowego rękopisu Biblioteki Śląskiej.

Druga część tomu przenosi czytelnika w świat wspomnień i poezji. Niedrukowane dotąd relacje są świadectwem skomplikowanych losów potomków powstańców śląskich, którym przyszło tułać się po Europie, uczestniczyć w walkach na frontach II wojny światowej, by wreszcie powrócić na rodzinny Górny Śląsk. Tom zamyka wybór mało znanych „śląskich” wierszy Henryka Zbierzchowskiego, regularnie drukowanych w lwowskiej prasie w latach 1919–1921.
Tom 32 (2021)

Kolejny tom „Książnicy Śląskiej” poświęcony został 100. rocznicy powstań śląskich i plebiscytu. Tym razem prezentujemy artykuły będące pokłosiem seminarium Powstania śląskie i plebiscyt w literaturze, które Biblioteka Śląska zorganizowała 19 marca 2021 roku. Konferencja odbyła się w formie spotkania online, a jej zapis dostępny jest w Internecie.

Rozmawialiśmy o tekstach znanych i nieznanych, z różnych kręgów kulturowych oraz obszarów językowych. Tematem referatów była nie tylko literatura epoki powstań śląskich i plebiscytu, ale także literatura współczesna „pamiętająca” tamte wydarzenia oraz opowieści wspomnieniowe funkcjonujące w obiegu społecznym. Dopełnieniem literackiego obrazu były teksty omawiające powstania śląskie według Kazimierza Kutza oraz motywy powstańcze i plebiscytowe w pieśniach ze zbioru profesora Adolfa Dygacza.
Tom 31 (2020)

Na półmetku obchodów 100. rocznicy powstań śląskich i plebiscytu oddajemy do rąk czytelników kolejny numer czasopisma naukowego Biblioteki Śląskiej. Trzydziesty pierwszy tom „Książnicy Śląskiej” w całości poświęcony został wydarzeniom sprzed stu lat. Autorki i autorzy artykułów piszą o Lwowie, teatrze i dramacie, pamięci, niezwykłych biografiach, a nawet o komiksach, sztambuchach i romansach. Jednak głównym tematem tych różnorodnych tekstów są powstania śląskie i plebiscyt oraz ludzie, którzy w tych wydarzeniach uczestniczyli.

Część materiałowa i sprawozdawcza tomu zawiera praktyczny przewodnik po bazie Bibliografia Regionalna Biblioteki Śląskiej, sprawozdania z konferencji naukowych i wystaw oraz podsumowanie wielu rozmaitych imprez organizowanych w bibliotekach publicznych województwa śląskiego w ramach obchodów 100-lecia powstań śląskich. Tom zamyka krótki przegląd publikacji Biblioteki Śląskiej wydanych z okazji tej ważnej rocznicy.
Tom 30 (2018)

Kolejny tom czasopisma naukowego Biblioteki Śląskiej zadedykowany został długoletniemu dyrektorowi książnicy – Profesorowi Janowi Malickiemu w 70. rocznicę urodzin. Znalazły się tu teksty jego doktorantów i współpracowników. Opisano ciekawe kolekcje starodrukowe i rękopiśmienne, a także analizowano literaturę staropolską i współczesną.

W części sprawozdawczej zrelacjonowano kilka ważnych wydarzeń kulturalnych i naukowych zorganizowanych w Bibliotece Śląskiej.
Tom 29 (2016)

Tom prezentuje dorobek naukowy Działu Zbiorów Specjalnych Biblioteki Śląskiej. Dziesięć artykułów napisali pracownicy Działu, jeden gościnnie przygotowała rumuńska badaczka Olimpia Mitric.

Trzy teksty poświęcono kolekcji starych druków. Opisano szesnastowieczny unikatowy druk wydany w Japonii, dalej warszawskie druki jezuickie oraz literaturę angielską okresu oświecenia. Cztery artykuły prezentują zbiory rękopiśmienne: manuskrypt z okresu panowania Eliasza II, francuski dziennik podróży, egzemplarz reżyserski Adolfa Walewskiego z krakowskiej premiery Dziadów (1901) oraz spuściznę niemieckiego pisarza Carla Hauptmanna. Z kolekcji kartograficznej zaprezentowano mapy i atlasy autorstwa Eugeniusza Romera, a ze zbioru muzykaliów spuściznę kompozytora Stanisława Ignacego Rączki.

Tom zamyka wspomnienie o kolekcjonerze ekslibrisów i darczyńcy Biblioteki Śląskiej Janie Sakwerdzie oraz opis nowych nabytków zbiorów specjalnych z lat 2011–2013.
2001–2003
Tom 28

W 2002 r. Biblioteka Śląska świętowała jubileusz 80-lecia. Tom 28 (wydany z pewnym opóźnieniem w 2004 r.) zbiera materiały z lat 2001–2003. W części artykułowej opisano kilka unikatowych śląskich kolekcji: spuściznę księdza Aleksandra Skowrońskiego, księgozbiór Wojciecha Korfantego, fotografie z archiwum polskiego konsula i wicewojewody śląskiego Leona Malhomme’a oraz kartograficzne silesiana. Trzy artykuły poświęcono siedemnastowiecznym zbiorom.

Druga część tomu to materiały jubileuszowe związane z uroczystościami osiemdziesięciolecia Biblioteki Śląskiej, a także bibliografia i kronika za lata 2001–2003 oraz wspomnienie Aleksandra Widery.
1998/2000
Tom 27

W tomie 27. zebrano teksty z lat 1998–2000, czyli okresu, kiedy Biblioteka Śląska przeprowadziła się do nowego gmachu, a potem przejęła rolę biblioteki wojewódzkiej.

Te ważne zmiany spowodowały znaczne opóźnienie w wydaniu kolejnego tomu czasopisma, a teksty, które się w nim znalazły zbierano przez kilka lat, co wpłynęło na znaczną różnorodność. W tomie zamieszczono też liczne sprawozdania z ważnych wydarzeń m.in. z międzynarodowych wyjazdów, jak Międzynarodowe Targi Książki we Frankfurcie oraz staż w Bibliotece Kongresu w USA oraz bibliografię Biblioteki Śląskiej (z lat 1994–2000) i jej kronikę (z lat 1997–2000).
1995/1997
Tom 26

Pokłosie Sesji Damrotowskiej to pierwsza część 26. tomu „Książnicy Śląskiej”. Obok referatów omawiających życie i twórczości Konstantego Damrota, znalazła się tu bibliografia podmiotowo-przedmiotowa śląskiego poety.

W części materiałowej tomu zamieszczono m.in. opis oświeceniowych rękopisów Biblioteki Śląskiej, ciekawy artykuł z historii Polskiego Radia w Katowicach, „szkic do portretu” bibliofila Romana Chrząstowskiego oraz kronikę Biblioteki Śląskiej z lat 1995–1996. Tom zamyka wspomnienie o Profesorze Andrzeju Brożku.
1988/1994
Tom 25

Pierwszą część 25. tomu „Książnicy Śląskiej” otwiera tekst opisujący sytuację Śląskiej Biblioteki Publicznej po zakończeniu II wojny światowej. Drugi artykuł to rys historyczny „Bibliografii Śląska”, a trzeci prezentuje stare druki z Biblioteki Mogielnickiej Starzeńskich i z księgozbioru Muzeum Pokuckiego w Kołomyi.

W materiałach i sprawozdaniach znalazła się relacja z jubileuszu 90-lecia profesora Józefa Mayera, uzupełniona biografią i wykazem prac tego wybitnego naukowca i bibliotekarza. W tej części zamieszczono też dwa sprawozdania oraz bibliografię Biblioteki Śląskiej za lata 1986–1993. Tom zamykają wspomnienia o zmarłych bibliotekarzach i naukowcach, dyrektorze Biblioteki Śląskiej Pawle Rybickim oraz Franciszku Szymiczku.
1988/1993
Tom 24

W 24. tomie „Książnicy Śląskiej” znalazły się teksty poświęcone postaci Karola Miarki starszego oraz wydawnictwu jego syna Karola Miarki młodszego. Pozostałe rozprawy prezentują unikatowe kolekcje Biblioteki Śląskiej: druki nyskie, księgozbiór Lubomirskich z Niezdowa i Sanguszków z Gumnisk oraz zbiór lwowskich egzemplarzy teatralnych. W części materiałowo-sprawozdawczej opublikowano relacje z działalności śląskich bibliofilów oraz Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w województwie katowickim, artykuł omawiający kierunki rozwoju bibliotekarstwa polskiego oraz nekrolog Mirosława Strzody, zmarłego w 1990 roku dyrektora Biblioteki Śląskiej.
1985/1987
Tom 23

W pierwszej części 23. tomu „Książnicy Śląskiej” omówiono działalność Biblioteki Śląskiej w latach 1983–1986 oraz opublikowano bibliografię za lata 1981–1985. Druga część zawiera rozprawy i materiały głownie z dziejów książki, czasopism i bibliotek. M.in. przypomniano zasługi Konstantego Wolnego i Michała Grażyńskiego dla rozwoju Biblioteki Śląskiej oraz sylwetkę Wiktora Kargera – organizatora i opiekuna Oddziału Zabytkowego w Cieszynie. Przedstawiono kilka unikatowych kolekcji: księgozbiór Kreckwitzów, rękopisy Jana Nikodema Jaronia oraz listy Adolfa Fierli do Alfreda Jasionowskiego. Omówiono rolę kalendarzy śląskich w walce o utrzymanie narodowości polskiej (1846–1919), okoliczności powstania kwartalnika „Zaranie Śląskie” oraz dzieje śląskiego czasopiśmiennictwa gospodarczego w latach 1918–1939.
1983/1984
Tom 22

Tom 22. czasopisma stanowi pokłosie obchodów 60-lecia Biblioteki Śląskiej. Pierwsza część zawiera teksty przemówień oraz sprawozdanie z uroczystości jubileuszowych. W drugiej znalazły się artykuły związane z dziejami śląskiej książnicy: omówiono losy Śląskiej Biblioteki Publicznej w latach 1936–1939 oraz jej wizerunek na łamach prasy w okresie 1945–1982, zestawiono również materiały bibliograficzne dotyczące historii i działalności biblioteki. Ponadto zamieszczono pracę o odnalezionym fragmencie unikatowego czasopisma „Sarmatka” oraz przegląd utworów literackich w kalendarzach śląskich z lat 1846–1919.
1979/1982
Tom 21

Artykuły poświęcone działalności Biblioteki Śląskiej oraz ciekawym zbiorom zgromadzonym w książnicy zapełniają pierwszą część tomu 21. W części drugiej opublikowano kilka interesujących tekstów z dziejów książki, prasy i nauki, m.in.rozprawę o śląskich herbach w dziełach Jana Długosza i Bartosza Paprockiego oraz artykuł poświęcony listom „wrogich” książek w bibliotekarstwie niemieckim w latach 1939–1945. W części trzeciej umieszczono trzy noty o wydawnictwach oraz nekrolog Karola Musioła.
1975/1978
Tom 20

Tom 20. otwiera relacja z trzech wystaw, jakie prezentowano w Bibliotece Śląskiej w latach 1975–1977. W części głównej znalazło się dziewięć artykułów poświęconych dziejom książki, prasy i nauki na Śląsku. Omówiono m.in. powojenną akcję zabezpieczania zbiorów, historię bibliotek w Zagłębiu Dąbrowskim oraz kilka tytułów czasopism.